اقتصادی

نفت به‌زودی از معادله انرژی جهان حذف نمی‌شود

کاهش قیمت نفت

جواد یارجانی. مدیرکل پیشین امور اوپک وزارت نفت

بسیاری به‌صراحت می‌گویند جهان بعد از کرونا شباهتی به دنیای قبل از کرونا نخواهد داشت. این تصور که شرایط به گذشته برمی‌گردد، درست نیست. مطمئنا نظم خاصی برقرار خواهد شد. طبیعتا دولت‌ها تلاش می‌کنند از این اتفاق به نفع خودشان استفاده کنند. خیلی‌ها معتقدند کشورهای تک‌محصولی دچار بحران‌های عمیقی خواهند شد که این اتفاق زمینه را برای سوءاستفاده کشورهای بزرگ‌تر فراهم می‌کند. رقابت حتما بالا می‌گیرد و رقابت آمریکا و چین که سال‌هاست آغاز شده، شدت می‌گیرد.

معلوم نیست این بیماری چقدر طول بکشد؛ اما اگر این بیماری در سال جاری هم تمام شود، تأثیراتش سال‌ها ادامه خواهد داشت و کشورها با آن درگیر خواهند بود. با توجه به اینکه انتهای این تونل مشخص نیست،‌ حتما هر کشوری که وابسته به نفت باشد، تأثیر خواهد پذیرفت.

وابستگی اقتصاد ایران به نفت‏، جدید نیست و به زمان اکتشاف نفت در ایران بازمی‌گردد. البته در دوره قاجار نقش نفت در اقتصاد کشور خیلی محدود بود و کم‌‌کم با افزایش این نقش و پررنگ‌شدن نقش دولت انگلیس به‌عنوان سهامدار عمده شرکت نفت ایران-انگلیس که امتیاز نفت را در اختیار داشت، در دوره پهلوی‏ این وابستگی عمیق‌تر می‌شود و نه‌تنها از منظر اقتصادی که از منظر سیاسی نیز ایران را متأثر می‌کرد. مرور تجربه و فشاری که بر دولت مصدق آمد، می‌تواند یاری‌ده دولت‌ها در شرایط کنونی تحریمی ایران باشد. دو سالی بود که دولت مصدق به اجبار با مسئله تحریم روبه‌رو شد و نفت خریداری نداشت.

وقتی دولت مصدق در تداوم قحطی جنگ جهانی دوم با این موضوع روبه‌رو شد‏، مردم خواهان ملی‌شدن صنعت نفت بودند که موجب شد دولت مصدق به‌ دنبال اقتصاد بدون نفت و کاهش وابستگی به آن گام بردارد و موفقیت‌هایی را به دست آورد که شاید دقت به آنها خوب باشد.

اگر اقتصاد تحریم‌شده ایران در بحران ناشی از سقوط قیمت نفت به دلیل شیوع ویروس کرونا و تلاطم در وضعیت اقتصادی جهانی روبه‌روست، دوام بیاورد و این دوران را با موفقیت پشت سر بگذاریم، بیمه شده‌ایم؛ زیرا شرایطی سخت‌تر از شرایط کنونی امکان‌پذیر نیست. در چنین شرایطی بهره‌گیری از تجربه مصدق بسیار کارآمد است؛ تجربه‌ای متکی بر انسجام عمومی و سرمایه‌ اجتماعی؛ بنابراین اگر مردم بتوانند نقش خود را در اقتصاد کشور بازی کنند که توانایی آن را هم دارند، می‌توانیم از این بحران عبور کنیم.

آنچه برای ما اولویت دارد، عملکرد کشورها در قبال ما و تأمین منافع ملی است که باید منطبق با آن، با کشورهایی که می‌خواهند با ما رابطه داشته باشند، روابط استراتژیک برقرار کنیم. اکنون قدرت در آسیا است؛ حتی با وجود مشکلاتی که در قرن ۲۱ با آن روبه‌رو شده‌ایم؛ بنابراین باید به‌ دنبال روابط استراتژیک ایران باشیم، کشورهایی که احتیاج به کالاهای ما اعم از نفت و گاز و پتروشیمی دارند و آماده کمک به ایران در مسیر جدا‌شدن از وابستگی به نفت هستند، در آسیا قرار دارند. این فرصتی است که به اجبار به وجود آمده و نباید مثل گذشته این فرصت را از دست بدهیم و با عادی‌شدن شرایط، عقبه سختی را که پشت سر گذاشته‌ایم، فراموش کنیم.

تأمین اعتبار برای ساخت مسکن که به زنجیره بزرگی از تولیدات دیگر رونق می‌بخشد؛ به‌ویژه برای بازسازی بافت‌های فرسوده شهرها و روستاها حتی اگر تورم‌زا هم باشد، می‌تواند در امر ایجاد اشتغال بسیار مؤثر باشد. توجه به آبخیزداری که هم کشاورزی را برای افزایش خودکفایی رونق می‌بخشد و هم خطرات طبیعی مانند سیل را برطرف می‌‌کند، نیز می‌تواند در امر گذر از بحران اقتصادی، کشور را یاری کند.

برخی نگرانی‌ها درباره از‌دست‌دادن نقش نفت پس از تلاطمات اخیر در بازار جهانی را نمی‌توان خیلی جدی گرفت؛ زیرا نزدیک‌ترین رقیب نفت (گاز) هم نمی‌تواند نقشی را که نفت دارد، در اقتصاد جهان بازی کند. گاز هنوز هم محدودیت‌هایی برای انتقال و ذخیره دارد. بعید می‌دانم حتی ارزان‌‌شدن نفت نیز موجب جایگزینی آن شود و به نظر می‌رسد پس از رفع مشکل کرونا و بازگشت جهان به حالت قبل‏ و با توجه به اینکه هنوز رقیبی برای نفت و بنزین و گازوئیل در حمل‌ونقل پیدا نشده، کم‌کم مصرف نفت طبیعی‌تر شود. در نتیجه بعید می‌دانم به‌سرعت مثل زمانی‌ که زغال‌سنگ جای خود را به نفت داد، نفت در این معادله حذف شود؛ اما در‌هر‌حال این زنگ خطری است برای کشورهایی که تولیدکننده و صادرکننده هستند.

برگرفته از روزنامه شرق

برچسب ها
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن